Çene Kas Rahatsızlıkları Nedir? Nasıl Tedavi Edilir?

Çene–kas rahatsızlıkları, toplumda oldukça yaygın görülen bir sağlık sorunudur. Çiğneme kasları ve çene eklemini etkileyen çene kas rahatsızlıkları; ağrı, kasılma, hareket kısıtlılığı ve fonksiyon bozukluklarıyla seyreden durumlardır. Zamanla çiğneme, konuşma ve ağız açma gibi temel günlük işlevleri zorlaştırabilen bu hastalıklar, süregelen ağrılar baş, boyun ve yüz bölgesine yayılabilir. Ayrıca uyku düzenini bozarak kişinin fiziksel ve psikolojik açıdan yaşam kalitesini düşürebilir.

Doğru şekilde ele alınmadığında kronikleşme eğilimi gösterebilen çene kası problemlerinin şikâyetleri hafife alınmamalıdır. Tanı için gecikmeden bir hekime başvurulmalıdır. Uygun tedavi sayesinde ağrı kontrol altına alınabilir. Kas ve eklem fonksiyonları korunabilir, ileride meydana gelebilecek daha ciddi sorunların önüne geçilebilir. Doğru zamanda yapılan müdahale tedavi sürecini kısaltır. Bireyin günlük hayatını daha konforlu şekilde devam etmesini sağlar.  Diş Hekimi Emin Serhat Arıkan, çene–kas rahatsızlıklarının tanımı, belirtileri, nedenleri ve tedavi yöntemleri hakkında bilgi verdi.

Çene–Kas Rahatsızlıkları Nedir? 

Çene–kas rahatsızlığı, çiğneme kasları ve bu kasların çene eklemiyle (TME/temporomandibular eklem) olan uyumunu etkileyen; ağrı, kas spazmı, sertlik, hareket kısıtlılığı ve fonksiyon bozukluğu ile seyreden bir sağlık problemidir. Bu durum, çiğneme, konuşma ve ağız açma gibi günlük işlevlerde zorlanmaya yol açabilir ve zamanla kişinin yaşam standartlarını olumsuz etkileyebilir.

Çene–Kas Rahatsızlıklarının Belirtileri Nelerdir?

Çene–kas rahatsızlıkları, genellikle çene, yüz ve baş bölgesinde ağrı; çiğneme sırasında zorlanma, ağız açma kısıtlılığı ve çene hareketleri esnasında ortaya çıkan seslerle kendini gösterir. Bu semptomlar erken dönemde fark edilip tedavi edilmediğinde zamanla şiddetlenebilir ve kalıcı hale gelebilir. Bu nedenlerin varlığında bir diş hekimine başvurulmalıdır. Çene–kas rahatsızlıklarının belirtileri, kişiden kişiye farklılık gösterebilir. En sık şu bulgularla kendini gösterir:

• Çene, yüz, şakak veya kulak çevresinde ağrı, şişlik ve hassasiyet,
• Ağız açarken ya da kapatırken ağrı, zorlanma veya takılma hissi,
• Çiğneme sırasında yorgunluk, güçsüzlük veya ağrı artışı,
• Çene hareketleri sırasında tıklama, çıtlama veya sürtünme sesi,
• Ağız açıklığında kısıtlılık veya çenenin kilitlenmesi,
• Baş, boyun ve omuz bölgesine yayılan ağrılar,
• Diş sıkma veya gıcırdatmaya bağlı kas gerginliği,
• Uzun süreli ağrılara bağlı uyku bozukluğu ve günlük aktivitelerde zorlanma.

Çene-Kas Rahatsızlıklarının Nedenleri Nelerdir?

Çene–kas rahatsızlıkları, çoğunlukla tek bir nedene bağlı olmadan gelişir. Rahatsızlık günlük alışkanlıklar, stres düzeyi, çene ve diş yapısına ait faktörler ile kas-iskelet sistemiyle ilişkili etkenlerin bir araya gelmesi sonucu ortaya çıkar. Bu nedenlerin doğru şekilde tanımlanması, şikâyetlerin kaynağının anlaşılması ve etkili bir tedavi planı hazırlanması açısından önemlidir. Başlıca nedenler şunlardır:

• Uykuda dişlerin istemsiz olarak sıkılması veya gıcırdatılması (bruksizm),
• Sürekli stres, kaygı ya da psikolojik gerginlik halinde olmak,
• Çene eklemiyle dişlerin kapanış uyumsuzlukları,
• Uzun süreli yanlış çiğneme alışkanlıkları (tek taraflı çiğneme gibi),
• Yüz, çene veya baş-boyun bölgesine alınan darbeler (travmalar)
• Aşırı sakız çiğneme veya kas gerginliğini artıran, çeneyi zorlayan alışkanlıklar,
• Boyun ve duruş (postür) bozuklukları,
• Uzun süre ağız açık kalmasına neden olan dental işlemler (diş ve ağız sağlığıyla ilgili yapılan tanı ve tedavi uygulamalar),
• Kas ve eklem yapısını etkileyen iltihabi veya dejeneratif durumlar (dokuların zamanla yapısal bozulma, yıpranma ve işlev kaybı göstermesi).

Bu faktörler çiğneme kaslarında aşırı yüklenmeye, kas spazmına ve ağrıya yol açarak çene–kas rahatsızlıklarının gelişmesine zemin hazırlayabilir. Erken dönemde altta yatan gerekçelerin tespit edilmesi, tedavi başarısını artırır.

Çene–Kas Hastalıklarına Nasıl Tanı Konulur?

Çene–kas rahatsızlıklarının tanısına, hastanın detaylı öyküsünün dinlenmesiyle başlanır. Ağrının başlangıç zamanı, süresi, şiddeti, tetikleyici faktörler ve günlük aktivitelerle ilişkisi incelenir. Tanı sürecinde diş sıkma, stres düzeyi, çene kilitlenmesi, eklem sesleri ve daha önce geçirilmiş travmalar gibi kritik ipuçları üzerinde durulur.

Klinik muayenede çiğneme kasları ve çene eklemi palpasyonla (hekim tarafından dokunarak yapılan muayene) değerlendirilerek, kas hassasiyeti, spazm ve fonksiyonel kısıtlılıklar tespit edilir. Gerektiğinde görüntüleme yöntemleri kullanılarak eklem yapıları ayrıntılı biçimde analiz edilir. Özellikle manyetik rezonans (MR), eklem diskinin konumu ve yumuşak dokular hakkında önemli bilgiler sağlar. Doğru ve kapsamlı bir tanı, gereksiz müdahalelerin önlenmesini ve hastaya özel, etkili bir tedavi planı oluşturulmasını mümkün kılar.

Çene–Kas Rahatsızlıkları Nasıl Tedavi Edilir?

Kişiye özgü olarak planlanan çene–kas rahatsızlıklarının tedavisi genellikle aşamalı bir yaklaşım izlenir. Tedavinin temel hedefleri; ağrının kontrol altına alınması, kas gerginliğinin azaltılması ve çene ekleminin fonksiyonel dengesinin yeniden sağlanmasıdır. Erken dönemde uygulanan konservatif yöntemler (cerrahiye başvurulmadan uygulanan, koruyucu ve ilaç-destekli tedavi yaklaşımları), çoğu hastada semptomların gerilemesini yardımcı olur.  

Çene–Kas Rahatsızlıklarında Tedavi Süreci: Tedavi aşamasında hastanın bilinçlendirilmesi, çeneyi koruyucu tedbirlerin alınması ve yaşam tarzına yönelik düzenlemeler büyük önem taşır. Gerektiğinde; ağrı kontrolüne yönelik ilaç tedavileri, çene ve dişleri korumak amacıyla kullanılan takılıp çıkarılabilen ağız içi apareyler (splintler) ve çene kaslarındaki gerginliği azaltarak eklem hareket açıklığını artırmayı hedefleyen fizik tedavi uygulamalarıyla kas-iskelet sistemi desteklenir.

Enjeksiyon Tedavileri/Cerrahi Seçenekler: Daha dirençli vakalarda kas aktivitesini azaltmaya yönelik enjeksiyon tedavileri değerlendirilebilir. Tüm bu yöntemlere rağmen yanıt alınamayan ve ileri yapısal bozuklukların bulunduğu sınırlı olgularda ise cerrahi seçenekler gündeme gelir. Tedavi başarısı, hekimin doğru planlaması kadar hastanın tedavi sürecine aktif ve bilinçli katılımıyla da yakından ilişkilidir.