Çene Eklemi Sesleri ( Kütleme, Tıklama) Nedir? Nasıl Tedavi Edilir?

Her yaş aralığında görülebilen ve oldukça rahatsız edici bir durum olan çene eklem sesleri tedavi edilmediğinde bireyin hayat kalitesini düşürebilir. Vücuttaki en hareketli eklemlerden biri olan çene eklemi; kemik, kıkırdak, bağ dokuları ve kasların uyum içinde çalıştığı oldukça hassas bir yapıdır. Konuşma, çiğneme, yutma ve esneme gibi temel işlevler bu eklem sayesinde gerçekleşir. Bu yüzden sistemde oluşan küçük bir uyumsuzluk bile ses oluşumuna neden olabilir. Sesler bazen ağrısız seyredebilir. Kimi zaman ise ağrı, çene hareketlerinde kısıtlılık, çene kilitlenmesi veya baş-boyun bölgesine yayılan gerginlik ile birlikte görülebilir.

Çene ekleminden gelen seslerin erken aşamada fark edilmesi, doğru tedavi yaklaşımları ve günlük alışkanlıkların düzenlenmesiyle sorunun kontrol altına alınmasını mümkündür. Ancak bu rahatsızlık göz ardı edildiğinde zamanla ilerleyerek çene hareketlerini olumsuz etkileyen daha ciddi fonksiyonel problemlere dönüşebilir. Adana’daki kliniğinde hastalarına hizmet sunan Diş Hekimi Emin Serhat Arıkan, çene eklem seslerinin tanımı, belirtileri, nedenleri ve tedavi yöntemlerini anlattı.

Çene Eklemi Sesleri ( Kütleme, Tıklama) Nedir?

Çeneden ses gelmesi; ağız açıp kapatırken, konuşurken ya da yemek yerken fark edilen “tıklama, kütleme, sürtünme veya çıtırtı” şeklindeki seslerdir. Günlük yaşamda birçok kişi bu durumu fark etse de çoğu kez önemsemeyebiliyor. Oysa bu sesler, alt çeneyi kafatasına bağlayan ve çiğneme, konuşma, yutmaya yardımcı olan temporomandibular eklem (TME) ile ilişkili fonksiyonel bozuklukların erken göstergeleri olabilir.

Çene Eklem Rahatsızlıklarının Belirtileri Nelerdir?

Farklı belirtilerle ortaya çıkan çene eklemi rahatsızlıkları, eklemin ve çevresindeki kas–bağ dokularının uyumunun bozulmasıdır. Kişiden kişiye değişebilen bu semptomlar, zaman içinde şiddetlenerek yaşam konforunu olumsuz etkileyebilir.

• En sık rastlanan bulgulardan biri, çene hareketleri sırasında hissedilen “tıklama, kütleme veya sürtünme” şeklindeki seslerdir. Bu sesler genellikle ağız açıp kapatırken, yemek yerken ya da esneme sırasında fark edilir. Bazı durumlarda ağrı eşlik etmezken, kimi vakalarda eklemde hassasiyet ve rahatsızlık hissi oluşabilir.
• Şikâyetler arasında ağzı tam açamama ya da çenenin belirli bir noktada takılı kalması da sıkça görülür. İleri olgularda konuşmayı ve beslenmeyi zorlaştırabilen çene kilitlenmesi gelişebilir.
• Çene eklemi, yüz, şakak ve kulak önü bölgesinde hissedilen ağrılar, zaman zaman baş ağrısı ile karışabilir. Bu durum bazı kişilerde kulakta dolgunluk hissi veya çınlama şeklinde algılanabilir. Yaygın yakınmalar arasında, çiğneme sırasında zorlanma, sert gıdalardan kaçınma ihtiyacı ve çene kaslarında erken yorulma da yer alır.
• Çene eklemi rahatsızlıkları yalnızca eklemle sınırlı kalmayabilir. Yüz ve boyun kaslarında gerginlik, sertlik ve yorgunluk hissi de tabloya eşlik edebilir. Özellikle stresli dönemlerde veya uzun süreli diş sıkma alışkanlığı olan bireylerde bu belirtiler daha belirgin hale gelir.

Çene Kütlemesi ve Tıklamasının Nedenleri Nelerdir?

Çene ekleminde ve çevresindeki dokularda oluşan bazı fonksiyonel bozukluklar, sıklıkla eklem diskinin normal konumundan öne doğru yer değiştirmesi ile ilişkilidir. Ağız açma sırasında diskin yeniden eklem başı ile uyumlu hale gelmesiyle ortaya çıkan bu durum, “redüksiyonlu disk deplasmanı” olarak adlandırılır ve genellikle tıklama veya kütleme şeklindeki seslerle kendini gösterir. Çene ekleminden gelen seslerin en sık nedenleri şunlardır:

Eklem Diskinin Yer Değiştirmesi: Çene eklemi içinde bulunan disk dokusu normal hareket yolundan kaydığı zaman, ağız açma-kapama sırasında “tık” sesi oluşturabilir.

Diş Sıkma ve Gıcırdatma (Bruksizm): Özellikle gece farkında olmadan yapılan diş sıkma, kaslarda aşırı yüklenmeye ve eklemde zorlanmaya yol açabilir.

Kas Dengesizlikleri: Çene kaslarının uyumlu çalışmaması, eklem hareketlerinin düzgün ilerlemesini önleyebilir.

Diş Eksiklikleri ve Çiğneme Bozuklukları: Tek taraflı çiğneme veya kapanış bozuklukları, ekleme binen yükü artırabilir.

Travmalar: Çeneye alınan darbeler veya uzun süreli ağız açık kalmasına neden olan işlemler eklem yapısını olumsuz etkileyebilir.

Stres: Stresli yaşam koşulları kas gerilimini artırarak çene eklemi şikâyetlerini tetikleyebilir.

Çene Eklemi Sesleri Nasıl Tedavi Edilir?

Çene ekleminden gelen tıklama ve kütleme seslerinin tedavisinde öncelikli amaç, çenenin doğal hareket düzenini yeniden sağlamak ve eklem fonksiyonunu zorlayan etkenleri ortadan kaldırmaktır. Vakaların büyük bir bölümü erken dönemde cerrahiye gerek kalmadan kontrol alınabilir. Ayrıntılı bir klinik muayene ile başlayan tedavi sürecinde; sesin hangi çene hareketi sırasında ortaya çıktığı, çene hareket açıklığı, kas hassasiyeti ve olası diş kapanış bozuklukları değerlendirilir. Gerekli görülen durumlarda görüntüleme yöntemleriyle eklem diskinin konumu ve eklem yapıları incelenir.   

İlk basamak tedavide; çene eklemi üzerindeki yükü artıran alışkanlıkların düzenlenmesi hedeflenir. Özellikle çoğu hastada rahatlama sağlayan önlemler arasında; çeneyi aşırı açmaya zorlayan hareketlerden kaçınmak, tek taraflı çiğnemeyi bırakmak, sert ve zorlayıcı gıdalardan uzak durmak ve sakız tüketimini sınırlandırmak yer alır. Tedavinin tamamlayıcı bir parçası ise stresin kontrol altına alınması ve farkında olmadan yapılan diş sıkma alışkanlığının azaltılmasıdır.

Çene Eklemi Sorunlarında Hangi Tedavi Yaklaşımları Tercih Edilir?

Çene eklemi rahatsızlıklarının tedavisi, diş hekimleri tarafından şikâyetin nedenine, süresine ve eklem yapılarının ne ölçüde etkilendiğine bağlı olarak planlanır. Tedavide temel amaç; eklem üzerindeki yükü azaltmak, çenenin fonksiyonel dengesini yeniden sağlamak ve hastanın günlük yaşam konforunu artırmaktır. Bu doğrultuda kullanılan başlıca yöntemler şunlardır:

Splint (Gece Plağı) Uygulamaları: Çene eklemi vakalarında sıklıkla başvurulan konservatif yöntemlerden (cerrahi müdahaleye başvurmadan) biri, kişiye özel hazırlanan splintlerdir. Gece plağı olarak da adlandırılan bu apareyler, diş sıkma ve gıcırdatma alışkanlığının eklem ve kaslar üzerindeki olumsuz etkilerini azaltır; çene eklemine binen aşırı yükü dengeleyerek eklem yapılarının korunmasına katkı sağlar.

Fizik Tedavi ve Çene Egzersizleri: Çene kaslarında gerginlik ve hareket kısıtlılığının ön planda olduğu durumlarda, kasları gevşetmeye ve eklem hareketlerini düzenlemeye yönelik egzersizler önerilebilir. Kontrollü çene hareketleri, manuel uygulamalar ve destekleyici fizik tedavi yöntemleri, eklem fonksiyonunun rahatlamasına yardımcı olur.

Çene Kasları İçin Botulinum Toksin Tedavisi: Bruksizme bağlı olarak çene kaslarında aşırı kas aktivitesi bulunan seçilmiş hastalarda botulinum toksin uygulaması, kas gerginliğini azaltarak çene eklemi üzerindeki baskının hafiflemesine yardımcı olabilir. Bu yöntem tek başına bir tedavi olarak değil, uygun vakalarda destekleyici bir yaklaşım şeklinde değerlendirilir.

Diş Kapanışının Düzenlenmesine Yönelik Tedavi Yaklaşımları: Diş kapanışındaki uyumsuzluklar, çene eklemi üzerine dengesiz yük aktarımına yol açabilir. Bu gibi durumlarda planlanan diş tedavileri, oklüzyon düzenlemeleri veya protez uygulamalarıyla eklem üzerindeki mekanik zorlanma azaltılabilir. Bu yaklaşımın temel amacı, çiğneme kuvvetlerinin dişler ve çene eklemi arasında daha dengeli bir şekilde dağıtılmasını sağlamaktır.

Cerrahi Tedavi Seçenekleri: Egzersiz, ilaç tedavisi, splint kullanımı ve yaşam alışkanlıklarının düzenlenmesi gibi konservatif yaklaşımlarla yeterli yanıt alınamayan; ileri derecede yapısal bozukluklar veya belirgin disk yer değişiklikleri bulunan olgularda cerrahi tedavi seçenekleri gündeme gelebilir. Bu tür girişimler, ayrıntılı değerlendirme sonrasında çene cerrahisi alanında uzman ekipler tarafından planlanır. Ankara çene cerrahisi kapsamında, hastanın klinik durumuna göre farklı cerrahi yöntemler değerlendirilebilir.